ion

فیلم های ماندگار سینمای دفاع مقدس

فرهنگی /
شناسه خبر: 282797

طی 37سالی که از آغاز جنگ می‌گذرد، فیلم‌های بسیاری مربوط به ژانر دفاع مقدس ساخته شده است و به جرأت می‌توان گفت تعداد بالایی از آنها جزو آثار خوب سینما هستند اما برخی ماندگارتر شدند.

ایران آنلاین / فیلم‌هایی که نگاه سینمای ایران به عرصه جنگ را به یاد ما می‌آورند، مثل فیلم‌های «آژانس شیشه ای»، «دوئل»، «مردی شبیه باران»، «نفوذی»، «حمله به اچ3»، «عقاب ها»، «جنگ نفتکش ها»، «موج مرده»، «دیده بان»، «گیلانه»، «بوی پیراهن یوسف»، «عروسی خوبان»، «سفر به چزابه»، «هیوا»، «لیلی با من است»، «کیمیا»، «میم مثل مادر». اما چیزی که در این عرصه قابل توجه است فراز و نشیب‌های سینمای دفاع مقدس است. با مروری کوتاه بر وضعیت سینمای دفاع مقدس، متوجه می‌شوید آمارها و نمودارها حکایت از این مسأله دارد که تعداد مخاطبان در دهه 60 و 70 با دهه  80و 90 قابل مقایسه نیست، اما با این حال در چند سال اخیر فیلم‌هایی چون «ایستاده در غبار» به کارگردانی محمدحسین مهدویان، «ویلایی‌ها» فیلمی به کارگردانی منیر قیدی و «اروند» به کارگردانی پوریا آذربایجانی توانستند دوباره مخاطبان را به سالن‌ها بکشانند. این روزها به بهانه اینکه «ویلایی‌ها» و «اروند» توسط شبکه نمایش خانگی حوزه هنری در مراکز فرهنگی عرضه شده است خواستیم مروری کوتاه داشته باشیم بر موضوع این دو فیلم.

داستانی عاشقانه و غمگین از ۱۷۵ شهید غواص
«اروند» از نخستین آثاری است که با موضوع ۱۷۵ شهید غواص ساخته شده و فضا، سبک فیلمبرداری، نوع تدوین، بازی بازیگران و نور و رنگ فیلم به گونه‌ای است که غم خاصی در دل مخاطب برمی‌انگیزد.«یونس» با بازی سعید آقاخانی نماینده دلاورانی است که این روزها کمتر از آنها و دوستانشان یاد می‌شود. او برای یافتن و دیدن پیکر دوستان شهیدش عاشقانه دل به دشت و بیایان می‌زند و داخل اروند می‌افتد. گویی رفقای یونس از رؤیا‌هایش بیرون می‌آیند، رنگ حقیقت به خود می‌گیرند و پیکرهای پاکشان در کنار پیکر کم جان یونس پیدا می‌شود. سوژه این فیلم بسیار ناب است و بار دراماتیک آن قابلیت پرداخت در ده‌ها فیلم سینمایی را دارد. پوریا آذربایجانی، کارگردان، درباره فیلم‌اش گفته: «در اروند قصه‌ای به مفهومی که نقطه عطف و تعلیق داشته باشد، نداریم و همه چیز بیشتر به فضاسازی برمی‌گردد.»

منتقدان سینمایی در نقد این فیلم گفته اند؛ کارگردان تمام تلاش خود را کرده است تا در این فیلم قصه‌ای پرکشش و پر فراز و فرود را به تصویر بکشد، اما برخی از قسمت‌های فیلمنامه و ریتم کندش در بعضی از سکانس‌ها سبب شده مخاطب نتواند با بعضی از صحنه‌ها آن‌طور که باید و شاید ارتباط برقرار کند. آنها درباره نقطه قوت فیلم هم گفته‌اند؛ فیلمنامه اروند به گونه‌ای است که بازی بازیگران بیشترین تأثیر را در موفقیتش دارد. بویژه بازیگر نقش یونس که می‌توانست فیلم را به عرش ببرد یا به فرش بنشاند.این فیلم که در آن بازیگرانی چون سعید آقاخانی، طناز طباطبایی، پانته‌آ پناهی‌ها، مهرداد صدیقیان، امید روحانی، حسین سلیمانی و کاظم سیاحی حضور دارند، تاکنون برنده جایزه بهترین فیلم با موضوع جنگ و صلح در جشنواره بین‌المللی فیلم جیپور، برنده تندیس زرین بهترین موسیقی متن در جشن بزرگ سینمای ایران، برنده سیمرغ سیمین در بخش مسابقه بین‌الملل جشنواره فیلم فجر، بهترین دستاورد هنری و فنی و برنده سیمرغ سیمین جایزه ویژه هیأت داوران در بخش مسابقه بین‌الملل جشنواره سی و چهارمین فیلم فجر شده است.

کارگردان فیلم اولی با سوژه‌ای دست اول
سینمای ایران در چند سال گذشته رویکرد جدیدی را پیش گرفته و آن پرداختن به زنان در دوران دفاع مقدس است که نقطه اوج آن را می‌توان «شیار 143» نرگس آبیار دانست که با استقبال مخاطبان ایرانی مواجه شد. «ویلایی‌ها» هم حاصل نخستین تجربه کارگردانی منیر قیدی است که اتفاقاً در ساخت فیلم‌اش به سراغ سوژه‌ای دست اول رفته که در تاریخ سینمای دفاع مقدس تاکنون به آن پرداخته نشده بود؛ یعنی زنانی که در حوالی جبهه‌های جنگ در یک شهرک حضور داشتند و شرایط دشواری را تجربه می‌کردند.داستان این فیلم با بازی طناز طباطبایی، پریناز ایزدیار، ثریا قاسمی و صابر ابر به سال ۱۳۵۶ و قصه زندگی خانواده‌های فرماندهان سپاه و ارتش برمی‌گردد. «عزیز» زن ۵۰ ساله‌ای است که همراه نوه‌هایش وارد مجموعه ویلاها می‌شود. «الیاس» راننده بسیجی است که هر وقت وارد مجموعه می‌شود همه نگران این می‌شوند که شاید خبر شهادت یکی از فرماندهان را بدهد. پس از مدتی «سیما» که عروس عزیز است از تهران می‌آید تا بچه‌های خود را به خارج از کشور ببرد.

«ویلایی ها» به رغم اینکه در محیط جنگ رخ می‌دهد، اما شخصیت‌های اصلی داستانش نه سلاح به دست دارند و نه شکل و شمایل قهرمانان را به خود می‌گیرند. این نشان می‌دهد که قیدی در نخستین تجربه کارگردانی خود بخوبی توانسته شخصیت‌های داستانش را افرادی عادی معرفی کند که بنا به شرایط کشور، در موقعیت‌های دشواری قرار گرفته‌اند و تلاش می‌کنند تا در برابر این شرایط قدرتمند و سرپا بمانند. این موقعیت‌سازی‌ها کمک شایانی به مخاطب در همذات پنداری با شخصیت‌های فیلم کرده است.

در نقد این فیلم می‌توان گفت؛ به رغم فضاسازی بسیار خوب کارگردان، فیلم در پرداخت سه شخصیت اصلی داستان با مشکلاتی مواجه است که از کیفیت اثر کاسته. همچنین مجموعه اتفاقاتی در فیلم رقم زده که میزان واقعیت‌پذیری در آن کم است. مثل لحظه‌ای در فیلم که با آتش سنگین حمله دشمن مواجه می‌شویم که از حیث اجرا بخوبی به آن پرداخته شده و کارگردانی بسیار خوبی دارد، اما به منطقه روایی آن توجهی نشده است، به‌طوری که در این حمله سنگین هیچ تلفاتی به جای نمی‌ماند و حتی هیچ یک از شخصیت‌های داستان زخمی نمی‌شوند! شاید اگر در کنار فضاسازی عالی جنگ، محیط جنگ نیز فضایی واقعی‌تر می‌داشت، می‌شد اثر یکدست و منسجم تری را دید.

مشکل دیگر فیلم را می‌توان به حاشیه رانده شدن شخصیت‌های اصلی داستان در نیمه دوم فیلم دانست که به روایت داستان ضربه وارد کرده است. وجود خرده داستان‌های فراوانی که اغلب با تنش و جدل گذشته، نکته‌ای به پرداخت شخصیت‌های اصلی اضافه نمی‌کند و باعث خنثی ماندن داستان می‌شود. قیدی سعی کرده در این موقعیت با ایجاد تعلیق، مخاطب را همراه فیلم نگه دارد اما اشتباه در چیدن میزانسن و کارگردانی، خیلی زود این موقعیت را لو می‌دهد. منتقدان در میان بازیگران فیلم بهترین نقش آفرینی را متعلق به ثریا قاسمی می‌دانند که در این سن و سال کماکان ثابت می‌کند از بهترین‌های سینمای ایران است. بازیگران جوان فیلم هم اگرچه بازی‌های تکراری از آنان شاهد هستیم، اما توانسته‌اند برای مخاطب قابل پذیرش باشند.

طناز طباطبایی شکل و شمایل تقریباً همیشگی‌اش در سینمای ایران را این بار در «ویلایی ها» تکرار کرده و پریناز ایزدیار هم در ادامه روند مثبت دوران بازیگری اش، بازی خوبی از خود در فیلم به نمایش گذاشته است. این فیلم در بخش مسابقه سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت و برنده‌ سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن، برنده سیمرغ بلورین بهترین جلوه‌های ویژه رایانه‌ای و برنده جایزه بهترین فیلم اول شد.نکته دیگر اینکه می‌توان گفت منیر قیدی که فعالیت خود را با منشی گری صحنه در آثاری نظیر «خدا نزدیک است»، «به نام پدر» و «ارتفاع پست» آغاز کرده در طراحی صحنه و به‌طور کل فضاسازی دوران جنگ تحمیلی فیلم «ویلایی ها»، عملکرد مناسبی داشته و چنانچه مشکلات فیلمنامه را نادیده بگیریم، باید گفت که با اثری تماشایی مواجه هستیم که به‌عنوان کارگردان فیلم اولی، می‌توان نمره قبولی به آن داد و باید منتظر فیلم‌های جدید او باشیم.

کارشناسان سینما بر این باورند که نگاه سینمای ایران به عرصه جنگ، نگاهی تک بعدی و تک محوری نیست. چنانچه می‌بینیم دو فیلم حال حاضر یعنی اروند و ویلایی‌ها کاملاً متفاوت از هم و با ویژگی‌های منحصر به فرد بعد از اکران در نمایش خانگی همزمان در حال توزیع هستند.چنین نگاه‌های متفاوتی به جنگ و دوری از کلیشه‌های رایج در فیلم‌های جنگی مهم‌ترین نکته برای جذب مخاطب است. مخاطب آگاه امروز حرف‌های تکراری به مذاقش خوش نمی‌آید و برای جذابیت در این حوزه باید به سراغ سوژه‌های بکر رفت؛ سوژه‌هایی که در تاریخ هشت ساله دفاع مقدس کم نیست و با مطالعه، پژوهش و پردازش درست می‌توان به آن رسید.در هر صورت این موضوع برای همه روشن است که با وجود همه تلاش‌های انجام شده از سوی اهالی سینما و مسئولان، این ژانر سینمایی راه برای رفتن و کار برای به ثمرنشاندن فراوان دارد./ روزنامه ایران 

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.