ion

عربستان سعودی بازنده بزرگ خروج امریکا از برجام

بین الملل /
شناسه خبر: 371001

دونالد ترامپ، رئیس جمهوری امریکا روز هشتم ماه مه اعلام کرد امریکا از توافق هسته‌ای ایران خارج خواهد شد. تصمیم ترامپ برای خروج از برنامه جامع هسته‌ای (برجام) خیلی سریع توسط بسیاری از همپیمانان امریکا-‌ بخصوص همپیمانان اروپایی‌اش- محکوم شد، اما همین تصمیم از سوی عربستان سعودی به گرمی مورد استقبال قرار گرفت.

ایران آنلاینهنوز ساعتی از سخنرانی ترامپ نگذشته بود که وزیر امور خارجه عربستان سعودی حمایت خود از تصمیم ترامپ را اعلام کرد و از امریکا خواست، تحریم‌های سخت تری علیه ایران وضع کند. از آنجایی که کشمکش عربستان سعودی با ایران بر سر به دست آوردن هژمونی در منطقه همچنان پا برجاست، حمایت او از تصمیم ترامپ مبنی بر خروج از برجام نیز چندان متعجب‌کننده نیست؛ اما نگاهی دقیق‌تر به پیامدهای تصمیم ترامپ می‌گوید شادی عربستان سعودی عمر کوتاهی دارد.

خروج امریکا از برجام تنش پنهان بین عربستان سعودی و همپیمانان منطقه‌ای او را وخیم‌تر خواهد کرد و به ایران شجاعتی می‌بخشد تا سیاست‌های تندتری را که می‌تواند امنیت عربستان سعودی را به‌خطر انداخته و نفوذ منطقه‌ای آن را تضعیف کند، در پیش بگیرد. نخستین نگرانی که عربستان سعودی باید در نتیجه خروج ترامپ از برجام داشته باشد، این است که این رفتار ترامپ می‌تواند انسجام کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را ضعیف کند. از ماه ژوئن سال 2017 که بحران قطر شروع شد، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس درباره پذیرش یا عدم پذیرش همکاری با ایران به دو بلوک تقسیم شده‌اند. کسانی که در بلوک مخالفت با همکاری با ایران قرار دارند، شامل عربستان سعودی، امارات و بحرین، مدعی هستند که ایران منبع اصلی بی‌ثباتی در خاورمیانه است و باید به هر قیمتی تهران را مهار کرد. اما کشورهای دیگر این شورا شامل عمان و کویت، با اینکه نگرانی‌های عربستان سعودی درباره رهبری ایران را بازگو می‌کنند، اما باور دارند همکاری تجاری گزینشی با ایران می‌تواند امنیت منطقه را تضمین کند. تفاوت فاحش عقیده بین این دو بلوک در بیانیه‌های عمومی کویت و عربستان سعودی درباره ایران و واکنش‌های متفاوت آنها در قبال افزایش همکاری بین ایران و قطر منعکس شده است. در حالی که عربستان سعودی همواره ایران را به خاطر دامن زدن به بی‌ثباتی سیاسی در عراق متهم کرده است، کویت از بیان انتقادهای کوبنده خودداری کرده و همواره تلاش‌های ایران علیه گروه تروریستی داعش در عراق را ستایش کرده است. از نظر عربستان سعودی تقویت همکاری دوحه و تهران، تحریم ادامه دار این امیرنشین را توجیه می‌کند. اما کویت همواره تأکید کرده که دوستی قطر و ایران نباید جلوی تلاش‌ها برای بهبود روابط دوحه با سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را بگیرد. احتمال دارد که عربستان سعودی تغییر سیاست واشنگتن در قبال ایران را فرصت مغتنمی برای تقویت هژمونی خود در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس تلقی کند. بنابراین ممکن است بعد از خروج امریکا از برجام بر عمان و کویت فشار آورد تا ارتباط خود را با ایران قطع کنند. با این حال کویت و عمان همپیمانان قدیمی امریکا هستند که فعالانه در بحران‌های منطقه‌ای میانجیگری کرده‌اند، هر دو کشور به توانایی‌های خود برای مقاومت علیه فشارهای عربستان و ممانعت از تنبیه شدن به‌خاطر رابطه تجاری با ایران، ایمان دارند. چنانچه عمان و کویت از گردن خم کردن مقابل فشارهای عربستان ممانعت کنند، شکاف سیاسی بین دو بلوک کشورهای عضو سازمان همکاری‌های خلیج فارس در قبال ایران روز به روز بیشتر خواهد شد. این تقسیم ‌بندی‌ها کارایی شورای همکاری‌ خلیج فارس را به‌عنوان یک سازمان امنیتی جمعی تضعیف خواهد کرد. شکاف بین کشورهای عضو شورای همکاری‌خلیج‌فارس درباره ایران می‌تواند ریاض را به‌لحاظ سیاسی منزوی کند و شعاع دایره نفوذ او را کوچک‌تر سازد. غیرقابل پیش‌بینی بودن رفتار ایران در قبال خروج امریکا از برجام، علاوه بر آنکه انسجام کشورهای عضو شورای همکاری‌ خلیج فارس را از بین می‌برد، تهدیدی علیه امنیت و بلند پروازی‌های ژئوپلیتیکی عربستان سعودی خواهد بود. همین حالا هم اشغال نظامی جزیره سقطری در یمن توسط امارات اهمیت توافق دو جانبه امنیتی را که بین این کشور و عربستان سعودی منعقد شده، کمرنگ کرده، بنابراین افزایش اختلاف نظرها در قبال ایران بین دو بلوک کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس می‌تواند بیش از پیش باعث انزوای سیاسی ریاض شود.
   یمن، پاشنه آشیل عربستان
سیاست‌های ترامپ در قبال ایران از طرفی به احساسات ضدامریکایی در میان جامعه ایران دامن زده و از طرفی دیگر باعث شده نفوذ سیاسی محافظه کاران ملی‌گرا، که دلتنگ دوران بحث و مجادله محمود احمدی‌نژاد با غرب هستند، افزایش یابد. نفوذ پرقدرت این گروه‌ها می‌تواند ایران را مجاب سازد برای افزایش نفوذ خود، به نفوذ خارجی بیشتر بیندیشد. یکی از کشورهای خارجی که می‌تواند برای رسیدن به چنین مقصودی مورد نظر ایران قرار گیرد، یمن است. افزایش نفوذ ایران در یمن می‌تواند امنیت عربستان سعودی را کاهش دهد. حضور ایران در یمن می‌تواند معادله‌های جنگ در یمن را به نفع حوثی‌ها که همین الان نیز دست برتر را در نبرد با عربستان در اختیار دارند، تغییر دهد. هدف اولیه ایران در یمن در صورتی که مجاب به حضور در این کشور شود، این است که هزینه‌های مداخله نظامی عربستان در یمن را تا جایی افزایش دهد که عربستان از این کشور عقب نشینی کند. از آنجایی که امارات متحده عربی از جدایی طلبان جنوب یمن، که به‌دنبال سرنگونی رئیس جمهوری متحد سعودی، عبد ربه منصور هادی هستند، حمایت می‌کند و قطر هم در ماه‌های اخیر به صورت غیررسمی به حوثی‌ها کمک کرده است، افزایش مداخله ایران به نمایندگی از حوثی‌ها می‌تواند موازنه قدرت را علیه عربستان سعودی در یمن برهم بزند. این سناریو عربستان را بر سر دوراهی آزاردهنده انتخاب بین افزایش منابع مالی برای تأمین بودجه یک جنگ فرسایشی که مطمئن نیست در آن به پیروزی دست پیدا کند یا تلاش برای ایجاد صلح از موضع ضعف، قرار می‌دهد. از آنجایی که پیروزی در یمن برای حفظ امنیت و دست یافتن به هژمونی در شبه جزیره عربستان ضروری است، ریاض از افزایش احتمالی مداخله نظامی ایران در یمن به‌عنوان یک نگرانی بزرگ یاد می‌کند.
   خطر جنگ تسلیحاتی
اگر ایران بعد از خروج ترامپ از برجام به فکر تلافی باشد و بنابراین برنامه غنی‌سازی اورانیوم را از سر بگیرد، امنیت و ثبات عربستان در منطقه بیش از پیش آسیب خواهد دید. اگرچه ایران قول داده به برجام متعهد باشد و سایر امضا‌کنندگان نیز همچنان به این توافقنامه متعهد هستند، اما رئیس جمهوری ایران، حسن روحانی، هیچ گاه به‌طور قطع امکان احیای غنی‌سازی اورانیوم را رد نکرده است. محمد بن سلمان، شاهزاده عربستانی، اخیراً گفته در صورتی‌که ایران برنامه‌های هسته‌ای خود را از سر بگیرد، سلاح‌های هسته‌ای تهیه خواهد کرد. بنابراین، شکست برجام منجر به احیای ظن و گمان درباره بلندپروازی‌های هسته‌ای عربستان سعودی شده است. نگاه انتقادی به عربستان در موقعیت نامناسبی شکل گرفته زیرا عربستان در حال حاضر مشغول مذاکره با ایالات متحده است تا از کمک واشنگتن برای توسعه برنامه انرژی هسته‌ای خود بهره بگیرد. اما از سرگیری برنامه غنی‌سازی اورانیوم توسط ایران می‌تواند زنگ خطر شکل‌گیری یک مسابقه تسلیحاتی در منطقه خاورمیانه را در امریکا به صدا درآورد و باعث شود امریکا برای تأمین تکنولوژی هسته‌ای ریاض اشتیاق خود را از دست داده و رؤیای عربستان در این خصوص از دست برود.
درست است که عربستان سعودی، حتی درصورت از دست دادن حمایت‌های امریکا برای پیشبرد برنامه هسته‌ای خود می‌تواند روی حمایت کشورهای روسیه و چین حساب کند، با این حال دست کشیدن امریکا از کمک به عربستان می‌تواند از سوی کشورهای دیگر به این معنی تلقی شود که عربستان به‌دنبال دستیابی به نیروی بازدارنده هسته‌ای است تا در مقابل تهدید‌های هسته‌ای ایران از آن استفاده کند. این برداشت از فعالیت‌های هسته‌ای عربستان خود عاملی است که می‌تواند ایران را تشویق کند، برنامه هسته‌ای خود را احیا و قدرت نظامی‌اش را در سراسر خاورمیانه گسترش دهد. امارات متحده نیز ممکن است به مسابقه تسلیحاتی عربستان و ایران بپیوندد، زیرا امارات نخستین کشور عربی است که برنامه انرژی هسته‌ای خود را تأسیس کرده است. دستیابی احتمالی ابوظبی به سلاح هسته‌ای یکی از نگرانی‌های بزرگ عربستان سعودی است، زیرا یک امارات متحده مسلح به سلاح هسته‌ای دیگر برای تضمین امنیت خود به عربستان وابسته نخواهد بود و می‌تواند دیدگاه‌های سکولار خود را در زمینه سیاست خارجی دنبال کند، آن هم به نحوی که منافع عربستان سعودی به خطر بیفتد. اگرچه مقامات سعودی به وضوح از تصمیم ترامپ مبنی بر خروج از برجام استقبال کرده‌اند، اما پیامدهای بلند مدت خروج امریکا از برجام برای عربستان سعودی ناامید‌کننده خواهد بود. خروج ترامپ از برنامه هسته‌ای می‌تواند زلزله‌ای را در میان کشورهای عضو شورای همکاری‌های خلیج فارس ایجاد کند، پیروزی عربستان در یمن را که همین حالا هم با اما و اگرهای زیادی همراه است، منتفی سازد و باعث شکل‌گیری مسابقه تسلیحاتی در خاورمیانه شود. اگر هر کدام از این موارد عملی شوند، آن وقت عربستان سعودی سال‌ها بعد، از اینکه روزی به خاطر خروج ترامپ از برجام جشن پیروزی گرفته، پشیمان خواهد شد.
   منبع: National Interest

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.